1. Sheikh Ahmad Mahktum ( 1400 - 1467 )

 

Batu Bersurat

 

Batu Bersurat ( batu nesan) yang ditemui Kota Kempas atau Pengkalan Kempas kira-kira 150 tahun lalu membuktikan Linggi telah lama dijejaki oleh ulama’ dalam menyibarkan Islam di nusantara ini. Pusara Sheikh Ahmad Makhtum di Sungai Udang, Pengkalan Kempas terletak kira-kira  23km dari bandar Port Dickson. Batu ini bertarikh tahun 850 Hijrah atau bersamaan tahun 1467 Masihi iaitu zaman kegemilangan Kerajaan Melayu Islam Melaka di bawah pemerintahan Kesultanan Mansor Syah.

 

Pusara Sheikh Ahmad Makhtum ini dikatakan telah dijumpai oleh mertua Tuan Guru Lebai Abbas Zakaria ( riwayat hidup Tuan Guru ini ada dipaparkan dalam koleksi ini) ketika beliau menebang hutan untuk membuat ladang bercucuk tanam di sana. Para peneroka tanah zaman itu telah mengambil inisiatif  untuk membersihkan pusara ulama’ ini.

 

Zaman Kesultanan Melayu Melaka

 

Sheikh Ahmad Mahktum mungkin dilahirkan dalam awal tahun 1400an dan belayar ke sini untuk berdakwah dan berdagang. "Batu Bersurat" mengandungi fakta sejarah dan kegigihan ulama’ ini dalam menyibarkan dakwah Islamiah. Catatan sejarah[1] menyatakan dalam zaman pemerintahan Sultan Mansur Syah, baginda melaksanakan dasar peluasan empayar Melaka dan penyibaran agama Islam. Antara kawasan taklukan Melaka waktu itu ialah Selangor, Bernam, Perak, Pahang, Kampar, Siak Singapura, kepulauan Bentan dan sekitarnya. Para orientalis seperti Tom Pires menulis tentang kegemilangan dan dasar pengislaman baginda. Antara lain mengatakan :

 

“Baginda mengambil semua puteri yang cantik-cantik daripada saudagar-saudagar Parsi serta Keling dan menjadikan gundik baginda, mengislamkan mereka sebelum berkahwin dan mengahwinkan mereka dengan anak-anak menteri dan disertakan mas kahwin, dan adat perkahwinan berlainan kaum ( kahwin campur) tidak menghairankan di Melaka.”

 

Sultan Mansur turut memuliakan alim ulama’ dan baginda sendiri belajar ilmu agama hingga ke tahap ilmu tasawuf. Zaman baginda juga kerja menterjemahan kitab-kitab agama dari Arab dilakukan seperti kitab Ad Durrul Manzum karangan Maulana Abu Ishak dari Mekah. Penterjemah kitab inilah Makhdum Patakan di Pasai. Sehubungan itu, nama Makhdum atau Makhtum ini mungkin serasi atau dikenali sebagai orang alim dari tanah Arab. Ini kerana dalam “Salasilah Sulu” ada juga mencatatkan pendakwah tanah Arab bernama Karim Al Makhdum ( kemudiannya dikenali Tuan Syarif Aulia) datang ke pulauan Sulu untuk memperteguhkan Islam di sana. 

 

Terdapat dakwaan juga yang mengatakan Sheikh Makhtum ini berasal dari Benua India. Kalau berdasarkan namanya, kita mungkin cenderung untuk menganggap beliau berketurunan Arab. Bagi sumber-sumber dari Sumatera pula mendakwa Sheikh Ahmad ini berasal dari Minangkabau.[2] Nawawi Haji Indek menyatakan bahawa beliau pernah bertemu seorang tua yang telah lanjut usia ( 91 tahun) bernama Haji Hussin bin Zainuddin atau dipanggil Haji Mat Kulum, orang tua ini mendakwa ulama’ tersebut dari Patani kerana tulisan di batu nesannya banyak menyamai dengan tulisan di perkuburan Patani.[3]

 

Berdasarkan tahun di Batu Bersurat ini maka diyakini agama Islam telah tersibar di kawasan Linggi atau negeri ini amnya ketika zaman kegemilangan kesultanan Melaka. Kerancakan pengajaran agama Islam hanya dapat dikesan di awal abad ke 19 sahaja ketika zaman Dato’ Kelana Bahai ( 1800- 1830an) dan Dato’ Muda Linggi Jeragan Abdul Rahman. Zaman itu lahirlah tokoh – tokoh ulama’ terkenal seperti Haji Idris bin Haji Mokmin bin Nakhoda, bapa kepada Sheikh Haji Jamaludin Idris. Keturunan  dan anak murid mereka telah banyak merakamkan sejarah tentang kegigihan ulama’ dalam menyampaikan ilmu Islam di negeri ini.

 

 

Haji Hassan Basir ( 1915 – 1978)

 

Latar Belakang

 

Tokoh ini berasal dari Kampung Sungai Jelutong , Mukim Ulu Jempol dalam Daerah Kuala Pilah. Dikenali sebagai Tuan Haji Hassan Basir atau nama penuhnya Hassan bin Basir bin Julat. Ibunya bernama Judah binti Deli. Haji Hassan lahir dalam tahun 1915. Beliau adalah anak tertua dari lima adik beradik. Adik-adiknya bernama Sulaiman, Sirak, Jaharah dan Haji Abdul Aziz[4]. Bapanya bertanggung jawab secara langsung  dalam mendidik anaknya ini kerana selepas memberi pendidikan asas, beliau telah menghantar Haji Hassan dalam usia belasan tahun ketika itu menuntut di Bukit Tinggi, Minangkabau Sumatera. Peliknya, beliau telah menjuruskan Haji Hassan untuk menuntut ‘ilmu dunia’ terlebih dahulu sebelum mengaji agama sehingga khatam di sana..

 

Menurut adiknya Tuan Haji Abdul Aziz Basir, [5]  abang telah menuntut ‘”lmu dunia” seperti ilmu perdukunan, kebatinan dan persilatan. Difahamkan beliau berupaya membuat lipan atau ular jadian dari ilmu yang dituntutnya. Selepas tamat berguru itu barulah beliau memulakan pengajian dalam bidang agama di Pasentran Bukit Tinggi. Butir-butir lanjut tempat pengajiannya sukar diperolehi kerana tiada maklumat jelas. Setelah mengaji agama ini, Allahyarham Tuan Haji Hassan mampu membezakan “ ilmu hitam dan ilmu putih” dan beliau akhirnya alim dalam bidang agama.

 

Balik Kampung

 

Sekembalinya di kampung asalnya, beliau telah berkahwin dengan gadis sekampung bernama Somi binti Ahmad. Hasil perkahwinannya, beliau mendapat ramai anak tetapi ramai pula anak-anaknya meninggal dunia masa kecil. Anak-anak yang hidup menjadi pengubat lara mereka antaranya bernama Rosnah, Samsidar, Roslina[6], Norhayati[7] , Roshidah dan Haji Nasarudin ( dikenali dengan nama ‘Udo’ ).  Di kampung, beliau membuka kedai runcit dan sebuah surau untuk mengajar anak-anak mengaji  Al Quran. Surau tersebut bersebelahan dengan rumahnya.

 

Kanak-kanak yang datang mengaji biasanya akan tidur di surau. Sebelum waktu maghrib, mereka akan berduyun-duyun ‘balik surau’. Mereka terlebih dahulu bergotong royong mengambil air perigi untuk memenuhkan tempayan dan membersihkan surau. Beliau benar-benar komited dalam mendidik kanak-kanak tersebut. Apabila mendengar kanak-kanak tersilap membaca Al Quran, Allahyarham akan menegurnya walaupun waktu itu beliau berada  rumahnya. Menurut Haji Abdul Aziz, beliau dan kanak-kanak lain cukup kecut perut ( takut) dengan Haji Hassan. Miskipun tidak pernah merotan budak-budak tetapi beliau semacam ada ‘penggering’ yang mampu menakutkan mereka. Menjelang subuh, sesiapa yang lewat atau liat bangun sholat berjemaah akan disimbah dengan air dari tempayan. Mereka kemudianya pergi pula bersekolah rendah yang terletak bersebelahan rumah Haji Hassan.

 

Membina Sekolah

 

Kerana prihatin dalam memberi pendidikan kepada kanak-kanak di kampungnya, Allahyarham Haji Hassan telah mewakafkan sebahagian tanahnya yang bersebelahan rumahnya untuk didirikan sebuah sekolah. Dengan bantuan penduduk kampung dan budak-budak yang mengaji dengan beliau, mereka telah membina sekolah. Haji Abdul Aziz menceritakan mereka bergotong royong tidak kira siang dan malam untuk meratakan tanah sebagai tapak sekolah. Mereka menggunakan belulang kulit kerbau untuk menarik tanah waktu itu. Dianggarkan sekolah ini mula beroperasi di awal tahun 1950an. Sekolah Melayu ini kemudiannya diberi nama Sekolah Rendah Kebangsaan Sungai Jelutong. Allahyarham Haji Hassan Basir turut dilantik sebagai guru agama di sekolah ini.

 

Peringkat awalnya, sekolah baru ini beratapkan rumbia dan meja serta bangkunya diperbuat dari buluh sahaja. Bapa penyusun, Allahyarham Cikgu Baharuddin bin Muhamad[8] ( 1927 – 1985) adalah salah seorang Guru Besar sekolah ini. Beliau mula bertukar ke sekolah ini dalam pertengahan tahun 1965. Penyusun turut bertukar ke sekolah ini dalam tahun 1966 dalam darjah dua. Ketika itu bangunan sekolah baru , sebuah rumah guru dan kantin telah dibina. Bangunan lama masih berdindingkan papan tetapi masih boleh digunakan. Penyusun masih ingat padang sekolahnya belum sempurna lagi kerana berlopak-lopak dan menjadi kubang kerbau.

 

Berbagai aktiviti untuk memperindahkan sekolah dan meningkatkan tahap pendidikan murid-murid telah dilaksanakan. Sudut makmal sains dan mini zoo turut disediakan. Pernah murid-murid sekolah dikerahkan melapah seekor harimau akar untuk dijadikan bahan kajian dan kulitnya dijadikan  koleksi sudut sains sekolah kami.

 

Haji Hassan pernah bercerita kepada murid-murid sekolah kisah pengalamannya  di Bukit Tinggi, Sumatera. Beliau selalu diusik hantu yang kerap menjelma ketika beliau pergi atau pulang dari pusat pengajiannya. Kerana marah dengan gangguan itu, suatu hari beliau telah membakar muka hantu itu dengan suluh daun kelapa sehingga terbakar janggut hantu. Mungkin kejadian itu ada kena mengena dengan ujian mengaji ilmu dunia yang dipelajarinya.

 

Peribadi

 

Pada hemat penyusun, Allahyarham Haji Hassan seorang yang mudah mesra dan peramah bila bertemu seseorang yang sealiran dengannya. Ini kerana beliau kerap berbual panjang dengan bapa penyusun dalam pejabat Guru Besar. Banyak rahsia perjuangan masa lampau dari mereka berdua, terutamanya berkisar tentang gerakan memperjuangkan martabat bangsa dan tanahair. Bapa penyusun sendiri adalah bekas pelajar sekolah Jepun di Kua Gakuin Saimon Road, Singapura dalam tahun 1945. Menurut ibu penyusun, beliau aktif dalam gerakan pro-kemerdekaan dan mungkin terlibat dalam Kesatuan Melayu Muda ( KMM) yang dipimpin oleh Ibrahim Yaacob kerana banyak gambar-gambar lamanya dengan tokoh ini.

 

Haji Abdul Aziz Basir memberi tahu bahawa abangnya Haji Hassan pernah ditahan tiga bulan oleh Penjajah British kerana disyakki terlibat dengan peristiwa kebangkitan orang-orang Melayu selepas Perang Dunia Kedua. Selepas tamat perang dalam tempoh 14 hari iaitu 15 Ogos hingga 30 Ogos 1945  sebelum Tentera Berikat kembali menguasai Tanah Melayu,  kumpulan Tentera Bintang Tiga yang dianggotai ramai kaum Cina telah bermaharajalela membuat kacau bilau. Tempoh tersebut merupakan satu suasana vacuum kerana tiada mana-mana kerajaan yang memerintah kecuali Kumpulan Bintang Tiga.[9] Golongan ini telah membalas dendam terhadap penyokong Jepun dan sesiapa yang dianggap talibarut. Peristiwa itu mencatat sejarah kerana ramai orang-orang Melayu yang dianggap pro Jepun atau mangsa balas dendam peribadi menjadi sasaran. Datuk penyusun sendiri telah hilang atau dibunuh oleh Bintang Tiga ini.

 

Akibat tekanan yang mendesak ini, orang-orang Melayu dibanyak tempat dan tidak terkecuali Kawasan Ulu Jempol ini telah bersatu dan bangkit menentang Bintang Tiga. Peristiwa Perang Batu Kikir dianggap kemuncak ‘bertemu buku dengan ruas’ di mana hampir sebahagian besar penduduk menyertai gerakan sehingga terakam peristiwa berdarah ini dalam lipatan sejarah pergolakan antara kaum waktu itu.

 

Sebelum kejadian Tragedi 13 Mei pula, Allahyarham pernah membayangkan kepada penduduk kampung bahawa negara akan dilanda suatu bala’ dan menyarankan penduduk kampung berwaspada. Peringatan itu disampaikan oleh beliau di Kilang Mesin Padi Simpang Sungai Jelutong yang menjadi tempat penduduk kampung berkumpul.

 

Bersara

 

Selepas bersara, Haji Hassan ada mengajar agama di masjid-masjid dalam Kariah Mukim Ulu Jempol. Allahyarham Haji Hassan telah dua kali menunaikan fardhu haji, kali pertama awal tahun 1950an dan terakhir selepas beliau bersara wajib dari perkhidmatan. Beliau juga kerap dikunjungi orang untuk berubat dan dikatakan pandai mengubat atau mengawal orang-orang yang  berpenyakit gila. Beberapa orang anak cucunya berjaya melanjutkan pendidikan hingga ke Azhar dan Madinah dalam jurusan agama. Beliau meninggal dunia dalam tahun 1978 dan dikebumikan di tanah perkuburan Kampung Ghalib, Sungai Jelutong.

 

Sekolah Rendah Kebangsaan Sungai Jelutong yang diasaskannya telah ditutup dalam tahun 1980an kerana bilangan murid-murid di sekolah ini telah berkurangan. Ramai anak-anak muda dan penduduk kampung telah berhijrah ke kawasan lain terutama apabila banyak rancangan Tanah Felda dibuka.

 

Dalam tahun 1995, penduduk kampung khasnya waris-waris Allahyarham Haji Hassan telah berusaha untuk menghidupkan semula sekolah yang telah terbiar itu dengan  menubuhkan Sekolah Darul Aitam atau Tahfiz Al Quran. Beberapa perjumpaan dan lawatan telah diatur dengan pentadbir Sekolah Agama An Nurriah,[10] Sungai Udang Melaka untuk menaja sekolah cadangan. Malangnya permohonan untuk menggunakan premis sekolah yang telah terbiar ini tidak diluluskan oleh pihak berwajib kerana mereka mempunyai perancangan jangka panjang untuk kawasan tersebut. Sekarang, bekas sekolah ini telah dijadikan Pusat Kokurikulum Jabatan Pendidikan.